เบรกเกอร์คืออะไร เลือกกี่แอมป์ MCB RCBO RCCB ต่างกันยังไง

เบรกเกอร์คืออุปกรณ์ตัดไฟอัตโนมัติ ทำหน้าที่ตัดวงจรทันทีเมื่อใช้ไฟเกินหรือเกิดไฟฟ้าลัดวงจร และถ้าเป็นเบรกเกอร์กันดูดก็จะตัดไฟเมื่อมีไฟรั่วลงดินหรือคนโดนไฟดูดด้วย ส่วนการเลือกกี่แอมป์ ให้ดูจากขนาดสายไฟและกำลังไฟของเครื่องใช้ในวงจรนั้น โดยขนาดแอมป์ของเบรกเกอร์ต้องไม่เกินกระแสที่สายไฟรับได้ และต้องไม่น้อยกว่ากระแสที่เครื่องใช้ดึงจริง

บทความนี้อธิบายชนิดของเบรกเกอร์ที่ใช้ในบ้านและอาคาร วิธีอ่านตัวเลขบนตัวเบรกเกอร์ ตารางขนาดแอมป์ที่ช่างนิยมใช้กับแต่ละวงจร และสาเหตุที่เบรกเกอร์ทริปบ่อย เพื่อให้คุยกับช่างไฟได้ตรงจุดและสั่งของได้ถูกรุ่น ดูรุ่นที่มีได้ที่หมวด เบรกเกอร์ลูกย่อย เมนเบรกเกอร์ และเบรกเกอร์กันดูด

เบรกเกอร์คืออะไร ทำงานอย่างไร

เบรกเกอร์ (Circuit Breaker) คือสวิตช์ตัดไฟที่ทำงานเองเมื่อกระแสไฟผิดปกติ ต่างจากฟิวส์ตรงที่ฟิวส์ขาดแล้วต้องเปลี่ยนใหม่ แต่เบรกเกอร์ยกกลับขึ้นมาใช้ต่อได้หลังแก้ต้นเหตุแล้ว

เบรกเกอร์ลูกย่อยทั่วไปมีกลไกตัดไฟ 2 ส่วน

• ส่วนตัดไฟเกิน (Overload): ใช้แผ่นโลหะคู่ที่โก่งตัวเมื่อร้อน ถ้ากระแสเกินพิกัดนาน ๆ แผ่นโลหะจะโก่งจนปลดวงจร จึงตัดช้ากว่าแต่เหมาะกับการใช้ไฟเกินต่อเนื่อง

• ส่วนตัดไฟลัดวงจร (Short Circuit): ใช้ขดลวดแม่เหล็ก เมื่อกระแสพุ่งสูงมากในเสี้ยววินาที แม่เหล็กจะดึงกลไกให้ตัดทันที

เบรกเกอร์ธรรมดาไม่ได้ป้องกันคนโดนไฟดูด เพราะกระแสที่ไหลผ่านร่างกายคนมีค่าน้อยมากเมื่อเทียบกับพิกัดของเบรกเกอร์ งานนี้ต้องใช้เบรกเกอร์กันดูดหรือเครื่องตัดไฟรั่ว ซึ่งวัดความต่างของกระแสขาไปและขากลับแทน

เบรกเกอร์มีกี่แบบ MCB RCBO RCCB MCCB ต่างกันอย่างไร

ในบ้านและอาคารขนาดเล็กจะเจอเบรกเกอร์หลัก ๆ 4 แบบ ชื่อย่อดูคล้ายกันแต่หน้าที่ต่างกัน สรุปได้ตามตารางนี้

คำว่า ELCB ที่ช่างบางคนยังเรียกกัน มักหมายถึงเบรกเกอร์กันดูดโดยรวม ส่วนบนกล่องสินค้ารุ่นใหม่จะเห็นเป็น RCBO หรือ RCCB มากกว่า

สำหรับบ้านทั่วไป ตัวที่ใช้จริงในตู้คือ MCB เป็นลูกย่อย และ RCBO เป็นเมนกันดูดหรือกันดูดเฉพาะวงจร ส่วน MCCB จะเจอในงานอาคารพาณิชย์และโรงงานที่ใช้กระแสสูง

ตัวเลขบนเบรกเกอร์ อ่านยังไง

หน้าเบรกเกอร์แต่ละตัวมีตัวเลขพิมพ์ไว้หลายค่า ค่าที่ควรรู้มีดังนี้

• พิกัดกระแส (A): เช่น 10A 16A 20A 32A คือกระแสที่เบรกเกอร์ทนได้ต่อเนื่องโดยไม่ตัด

• จำนวนขั้ว (Pole): 1P ตัดสายเส้นเดียว 1P+N หรือ 2P ตัดทั้งสายไฟและสายนิวทรัล ส่วน 3P และ 4P ใช้กับไฟ 3 เฟส

• เส้นโค้งการตัด (Curve): ตัวอักษร B C หรือ D หน้าตัวเลข เช่น C16 ชนิด C ทนกระแสกระชากตอนสตาร์ตได้มากกว่าชนิด B จึงนิยมในวงจรที่มีมอเตอร์ เช่น แอร์และปั๊มน้ำ

• พิกัดตัดกระแสลัดวงจร (kA): เช่น 6kA หรือ 10kA คือกระแสลัดวงจรสูงสุดที่เบรกเกอร์ตัดได้อย่างปลอดภัย ยิ่งสูงยิ่งทนได้มาก

• ค่าไฟรั่ว (mA): มีเฉพาะเบรกเกอร์กันดูด ค่าที่ใช้ป้องกันคนโดนไฟดูดคือ 30mA

ตัวอย่างจากรุ่นที่ Hiachet มี เช่น Mitsubishi BH-D6 กับ BH-D10 เป็นลูกย่อยตระกูลเดียวกัน ตัวเลขท้ายรุ่นบอกพิกัดตัดลัดวงจรที่ผู้ผลิตกำหนด คือ 6kA กับ 10kA

เลือกเบรกเกอร์กี่แอมป์ ดูจากอะไร

หลักการเลือกขนาดเบรกเกอร์มี 2 ข้อที่ต้องผ่านพร้อมกัน

• ขนาดแอมป์ของเบรกเกอร์ต้อง ไม่น้อยกว่า กระแสที่เครื่องใช้ในวงจรดึงจริง ไม่อย่างนั้นจะทริปบ่อย

• ขนาดแอมป์ของเบรกเกอร์ต้อง ไม่เกิน กระแสที่สายไฟในวงจรนั้นรับได้ เพราะเบรกเกอร์มีไว้ป้องกันสายไฟไม่ให้ร้อนจนไหม้

หาค่ากระแสคร่าว ๆ ได้จากสูตร กระแส (A) = กำลังไฟ (W) ÷ แรงดัน (V) ไฟบ้านในไทยเป็นไฟ 1 เฟส 230 โวลต์ เช่น เครื่องทำน้ำอุ่น 4,500 วัตต์ ดึงกระแสประมาณ 19.6 แอมป์ จึงต้องใช้วงจรแยกที่สายและเบรกเกอร์ใหญ่กว่าวงจรเต้ารับทั่วไป

ข้อที่พลาดกันบ่อยคือเปลี่ยนเบรกเกอร์ให้ใหญ่ขึ้นเพื่อให้หายทริป โดยไม่ได้เปลี่ยนสายไฟ แบบนี้สายจะร้อนเกินพิกัดโดยที่เบรกเกอร์ไม่ตัด เป็นต้นเหตุของไฟไหม้ได้ ถ้าจะเพิ่มขนาดเบรกเกอร์ต้องตรวจขนาดสายก่อนทุกครั้ง

ตารางขนาดเบรกเกอร์กับการใช้งานทั่วไป

ตารางนี้เป็นค่าที่ช่างไฟในไทยนิยมใช้กับบ้านพักอาศัย ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้นเท่านั้น ขนาดจริงขึ้นกับวิธีเดินสาย ความยาวสาย และกำลังเครื่องจริง ควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตคำนวณและตรวจหน้างาน

เครื่องทำน้ำอุ่น แอร์ และเตาไฟฟ้า ควรมีวงจรแยกของตัวเอง ไม่พ่วงกับเต้ารับอื่น และคู่มือของเครื่องมักระบุขนาดสายและเบรกเกอร์ที่แนะนำไว้ ให้ยึดตามคู่มือเป็นหลัก

เมนเบรกเกอร์เลือกกี่แอมป์

เมนเบรกเกอร์คือเบรกเกอร์ตัวใหญ่ในตู้คอนซูมเมอร์ที่ตัดไฟทั้งบ้าน ขนาดต้องสัมพันธ์กับขนาดมิเตอร์ไฟฟ้าและสายเมนที่การไฟฟ้ากำหนด ค่าที่ใช้กันทั่วไปมีดังนี้

ข้อกำหนดเรื่องขนาดสายเมนและเมนเบรกเกอร์ขึ้นกับการไฟฟ้านครหลวงหรือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคในพื้นที่ ก่อนขอเพิ่มขนาดมิเตอร์หรือเปลี่ยนเมน ให้ช่างไฟตรวจกับการไฟฟ้าก่อน ส่วนวิธีเลือกตู้และจำนวนช่องดูต่อได้ที่หมวด ตู้คอนซูมเมอร์

เบรกเกอร์ทริปบ่อย เกิดจากอะไร

เบรกเกอร์ทริปไม่ได้แปลว่าเสียเสมอไป ส่วนใหญ่คือมันกำลังทำหน้าที่ สาเหตุที่พบบ่อยมีดังนี้

• ใช้ไฟเกินพิกัด: เปิดเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูงหลายตัวในวงจรเดียวพร้อมกัน เช่น กาต้มน้ำ ไมโครเวฟ และเตารีดในเต้ารับวงจรเดียว เบรกเกอร์จะตัดหลังเปิดไปสักพัก

• ไฟฟ้าลัดวงจร: สายไฟชำรุด ฉนวนแตก หรือปลั๊กไหม้ เบรกเกอร์จะตัดทันทีที่เปิดสวิตช์

• ไฟรั่ว: เกิดกับเบรกเกอร์กันดูด เช่น เครื่องทำน้ำอุ่นมีน้ำซึมเข้าขั้วสาย เต้ารับนอกบ้านโดนฝน หรือมอเตอร์ปั๊มน้ำเสื่อม

• ความชื้นในกล่องหรือท่อร้อยสาย: พบบ่อยหลังฝนตกหนัก เบรกเกอร์กันดูดตัดเพราะมีกระแสรั่วเล็กน้อย

• ขั้วต่อหลวมหรือเบรกเกอร์เสื่อม: ขั้วหลวมทำให้เกิดความร้อนสะสม เบรกเกอร์ที่ใช้มานานกลไกอาจเสื่อม

• ขนาดเบรกเกอร์เล็กไปสำหรับเครื่องใช้: เช่น เปลี่ยนแอร์เป็นเครื่องใหญ่ขึ้นแต่ยังใช้วงจรเดิม

เมื่อเบรกเกอร์ทริป ให้ถอดปลั๊กเครื่องใช้ในวงจรนั้นออกก่อน แล้วค่อยยกเบรกเกอร์ขึ้น ถ้ายกแล้วตัดทันทีอีก หรือทริปซ้ำบ่อย ให้หยุดใช้วงจรนั้นและเรียกช่างไฟตรวจ ห้ามใช้วิธีพันเทปหรือดันค้างไม่ให้ตัด

เบรกเกอร์ที่มีในหมวดของ Hiachet

ในหมวด เบรกเกอร์ ของ Hiachet มี 3 ยี่ห้อ คือ Schneider, ABB และ Mitsubishi แบ่งเป็นรุ่นหลัก ๆ ดังนี้

เรื่องที่ต้องเช็กก่อนสั่งคือระบบติดตั้งของตู้ เบรกเกอร์แบบปลั๊กออนเสียบลงบัสบาร์ในตู้ จึงต้องใช้ยี่ห้อและระบบเดียวกับตู้ ส่วนแบบราง DIN ยึดบนรางขนาด 35 มม. ใช้กับตู้ที่เป็นราง DIN ถ้าไม่แน่ใจ ถ่ายรูปตู้เดิมส่งมาให้ทีมงานช่วยดูรุ่นที่เข้ากันได้ หรือดูตู้ที่เข้าชุดกันในหมวด ตู้คอนซูมเมอร์ Schneider และ ABB และสายไฟที่หมวด สายไฟ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเบรกเกอร์

เบรกเกอร์ 30 แอมป์กับ 32 แอมป์ต่างกันไหม

ในทางปฏิบัติใช้แทนกันได้ 32A เป็นขนาดมาตรฐานของเบรกเกอร์ลูกย่อยรุ่นใหม่ ส่วน 30A เป็นขนาดเรียกของรุ่นเก่า ให้เลือกตามขนาดสายและโหลดของวงจรเหมือนเดิม

เครื่องทำน้ำอุ่นต้องใช้เบรกเกอร์กันดูดไหม

ควรใช้ เพราะเป็นจุดที่มีทั้งน้ำและไฟฟ้า เบรกเกอร์กันดูด 30mA จะตัดไฟเมื่อมีไฟรั่ว ถ้าตู้ไม่มีเมนกันดูด ให้ใส่ RCBO เฉพาะวงจรนี้ และต่อสายดินให้ถูกต้อง

RCBO กับ RCCB ต่างกันอย่างไร

RCBO ป้องกันทั้งไฟเกิน ไฟลัดวงจร และไฟรั่วในตัวเดียว ส่วน RCCB ป้องกันไฟรั่วอย่างเดียว จึงต้องใช้คู่กับเบรกเกอร์ลูกย่อยเสมอ

เปลี่ยนเบรกเกอร์ให้ใหญ่ขึ้นเพื่อให้หายทริปได้ไหม

ไม่ควรทำถ้ายังไม่ได้ตรวจสายไฟ เพราะเบรกเกอร์มีไว้ป้องกันสาย ถ้าเบรกเกอร์ใหญ่กว่าที่สายรับได้ สายจะร้อนจนไหม้ได้ก่อนที่เบรกเกอร์จะตัด

เบรกเกอร์ต่างยี่ห้อใส่ตู้เดียวกันได้ไหม

แบบปลั๊กออนต้องใช้ยี่ห้อและระบบเดียวกับตู้ ส่วนแบบราง DIN ใส่บนรางขนาดมาตรฐานได้ แต่ควรใช้ยี่ห้อเดียวกับตู้เพื่อให้ฝาครอบและบัสบาร์เข้ากันพอดี

เปลี่ยนเบรกเกอร์เองได้ไหม

ควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตเป็นผู้เปลี่ยน เพราะต้องตัดไฟเมน ขันขั้วให้แน่นตามค่าที่ผู้ผลิตกำหนด และตรวจขนาดสายให้เข้ากับเบรกเกอร์

ขอราคาเบรกเกอร์และตู้ไฟ

ถ้ากำลังเปลี่ยนเบรกเกอร์ ทำตู้ไฟใหม่ หรือจัดของให้ช่างไฟ ส่งรายการรุ่น ขนาดแอมป์ จำนวน และรูปตู้เดิมมาทาง LINE @hiachet หรือโทร 02-106-9747 ราคาขึ้นกับยี่ห้อ รุ่น และจำนวน ทีมงานช่วยเช็กว่ารุ่นที่เลือกเข้ากับตู้หรือไม่ แล้วส่งใบเสนอราคาให้ก่อนตัดสินใจสั่ง ดูรุ่นทั้งหมดได้ที่หมวด เบรกเกอร์ Schneider ABB Mitsubishi