หม้อแปลงไฟฟ้า คืออะไร มีกี่แบบ เลือกขนาดกี่ VA ดี

หม้อแปลงไฟฟ้าคืออุปกรณ์ที่เปลี่ยนแรงดันไฟฟ้ากระแสสลับให้สูงขึ้นหรือต่ำลง โดยอาศัยการเหนี่ยวนำแม่เหล็กระหว่างขดลวดสองชุด การเลือกใช้ให้ดูแรงดันเข้าและแรงดันออกที่ต้องการก่อน แล้วเลือกขนาด VA ให้มากกว่ากำลังไฟของเครื่องใช้ประมาณ 1.5 เท่า ส่วนเครื่องที่มีมอเตอร์ควรเผื่อมากกว่านี้

บทความนี้อธิบายหลักการทำงานของหม้อแปลง ประเภทที่เจอในบ้านและงานก่อสร้าง วิธีคำนวณขนาด VA พร้อมตารางตัวอย่าง และข้อควรระวังในการติดตั้ง ดูหม้อแปลงที่มีได้ที่หมวด หม้อแปลงไฟฟ้า

หม้อแปลงไฟฟ้าทำงานอย่างไร

หม้อแปลงมีขดลวด 2 ชุดพันอยู่บนแกนเหล็ก ขดที่รับไฟเข้าเรียกว่าขดปฐมภูมิ ขดที่จ่ายไฟออกเรียกว่าขดทุติยภูมิ เมื่อจ่ายไฟกระแสสลับเข้าขดปฐมภูมิ จะเกิดสนามแม่เหล็กที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาในแกนเหล็ก และเหนี่ยวนำให้เกิดแรงดันในขดทุติยภูมิ

แรงดันขาออกขึ้นกับอัตราส่วนจำนวนรอบของขดลวด ถ้าขดขาออกมีจำนวนรอบน้อยกว่า แรงดันจะลดลง เรียกว่าหม้อแปลงลดแรงดัน (Step-down) ถ้ามากกว่า แรงดันจะเพิ่มขึ้น เรียกว่าหม้อแปลงเพิ่มแรงดัน (Step-up)

หลักการนี้ใช้ได้กับไฟกระแสสลับ (AC) เท่านั้น หม้อแปลงจึงจ่ายไฟออกเป็น AC เสมอ ถ้าอุปกรณ์ต้องการไฟกระแสตรง (DC) เช่น ไฟเส้น LED 12V DC หรือกล้องวงจรปิด ต้องใช้พาวเวอร์ซัพพลายหรือตัวขับไฟแบบ DC แทน

หม้อแปลงไฟฟ้ามีกี่ประเภท

หม้อแปลงจำหน่ายขนาดใหญ่เป็นงานระบบไฟฟ้าของอาคารและโครงการ ต้องออกแบบโดยวิศวกรไฟฟ้า และยื่นขออนุญาตกับการไฟฟ้านครหลวงหรือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคตามพื้นที่ ส่วนหม้อแปลงขนาดเล็กที่ใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าเลือกได้ง่ายกว่ามาก

VA กับวัตต์ต่างกันอย่างไร

ขนาดหม้อแปลงบอกเป็น VA (โวลต์แอมป์) หรือ kVA ซึ่งเป็นกำลังไฟปรากฏ ส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้าบอกเป็นวัตต์ (W) ซึ่งเป็นกำลังไฟจริง สองค่านี้เท่ากันเฉพาะกับโหลดประเภทความร้อน เช่น หลอดไส้ หรือเครื่องทำความร้อน

เครื่องที่มีมอเตอร์หรือขดลวด เช่น พัดลม ปั๊มน้ำ ตู้เย็น มีค่าตัวประกอบกำลังต่ำกว่า 1 และตอนสตาร์ตจะดึงกระแสสูงกว่าตอนเดินปกติหลายเท่า จึงต้องเผื่อขนาด VA มากกว่าเครื่องทั่วไป

เลือกขนาดหม้อแปลงกี่ VA ดี

หลักที่ใช้กันทั่วไปคือรวมกำลังไฟของเครื่องที่จะต่อพร้อมกันทั้งหมด แล้วเลือกหม้อแปลงที่ขนาด VA มากกว่าผลรวมประมาณ 1.5 เท่า ถ้ามีมอเตอร์ให้เผื่อประมาณ 2-3 เท่าของกำลังมอเตอร์ หรือตามที่ผู้ผลิตเครื่องแนะนำ

ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณเพื่อเลือกรุ่นเบื้องต้น ให้ดูกำลังไฟจริงจากป้ายข้างเครื่องหรือคู่มือ และเช็กว่าเครื่องต้องการความถี่ไฟเท่าไร เพราะหม้อแปลงเปลี่ยนแรงดันได้แต่ไม่ได้เปลี่ยนความถี่ไฟ

หม้อแปลง 12V / 24V สำหรับไฟสวนและงานคอนโทรล

ไฟแรงดันต่ำ 12V และ 24V นิยมใช้กับไฟแต่งสวน ไฟใต้น้ำบางชนิด และวงจรควบคุม เพราะแรงดันต่ำลดความเสี่ยงไฟดูดเมื่อเทียบกับไฟ 220V แต่มีข้อควรรู้ 2 ข้อ

• แรงดันตกตามระยะสาย: ไฟแรงดันต่ำกระแสสูงกว่าไฟ 220V ที่กำลังเท่ากัน ถ้าเดินสายยาวและสายเล็ก แรงดันปลายทางจะตก ไฟดวงท้ายจะหรี่กว่าดวงแรก

• AC หรือ DC: หม้อแปลงให้ไฟ 12V หรือ 24V แบบ AC ถ้าโคมหรืออุปกรณ์ระบุว่าต้องใช้ DC ต้องใช้พาวเวอร์ซัพพลาย DC แทน

ปลั๊กแปลงขากับหม้อแปลง ใช้แทนกันไม่ได้

ปลั๊กแปลงขาหรืออะแดปเตอร์เปลี่ยนรูปทรงขาปลั๊ก ทำให้เสียบเต้ารับในบ้านได้ แต่ไม่ได้ลดแรงดันไฟ ถ้านำเครื่องใช้ไฟฟ้า 110V ไปเสียบไฟบ้าน 220V ผ่านปลั๊กแปลงขาอย่างเดียว เครื่องจะได้รับแรงดันเกินเกือบเท่าตัวและอาจเสียหายทันที

ก่อนใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าจากต่างประเทศ ให้ดูป้ายข้างเครื่องก่อน ถ้าระบุช่วงแรงดันกว้าง เช่น 100-240V แปลว่าใช้กับไฟบ้าน 220V ได้โดยไม่ต้องใช้หม้อแปลง ใช้แค่ปลั๊กแปลงขาก็พอ แต่ถ้าระบุ 110V หรือ 120V อย่างเดียว ต้องใช้หม้อแปลงสเต็ปดาวน์

หม้อแปลงที่มีในหมวดของ Hiachet

หมวด หม้อแปลงไฟฟ้า มีหม้อแปลงขนาดเล็กสำหรับเครื่องใช้ไฟฟ้าและงานไฟแรงดันต่ำ สรุปได้ดังนี้

หม้อแปลงจำหน่าย 3 เฟสขนาด kVA สำหรับโครงการ สอบถามทีมงานแยกต่างหาก โดยแนบแบบไฟฟ้าหรือรายละเอียดโหลดจากวิศวกรมาด้วย

ข้อควรระวังในการติดตั้งหม้อแปลง

• ติดตั้งในที่แห้ง อากาศถ่ายเท ไม่วางชิดผนังหรือคลุมผ้า เพราะหม้อแปลงมีความร้อนขณะทำงาน

• ไม่วางบนหรือใกล้วัสดุติดไฟ และให้พ้นมือเด็ก

• ต่อไฟเข้าผ่านเบรกเกอร์ที่ขนาดเหมาะสม และใช้สายไฟขนาดที่รองรับกระแส

• ต่อสายดินกับตัวหม้อแปลงที่เป็นโลหะตามที่ผู้ผลิตกำหนด

• ถ้าหม้อแปลงร้อนจัดจนจับไม่ได้ มีเสียงหึ่งดังผิดปกติ หรือมีกลิ่นไหม้ ให้ตัดไฟทันที เพราะมักเป็นอาการของโหลดเกินหรือขดลวดเสียหาย

งานเดินสายและติดตั้งหม้อแปลงควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตเป็นผู้ทำ ส่วนหม้อแปลงจำหน่ายและระบบไฟของอาคารต้องออกแบบและควบคุมโดยวิศวกรไฟฟ้า

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหม้อแปลงไฟฟ้า

หม้อแปลงไฟฟ้าคืออะไร

หม้อแปลงไฟฟ้าคืออุปกรณ์ที่เปลี่ยนแรงดันไฟฟ้ากระแสสลับให้สูงขึ้นหรือต่ำลง โดยใช้ขดลวดสองชุดบนแกนเหล็ก แรงดันขาออกขึ้นกับอัตราส่วนจำนวนรอบของขดลวด

เครื่องใช้ไฟฟ้า 110V ต้องใช้หม้อแปลงกี่ VA

ให้เลือกหม้อแปลงที่ขนาด VA มากกว่ากำลังไฟของเครื่องประมาณ 1.5 เท่า เช่น เครื่อง 600W ใช้ประมาณ 1000VA ถ้าเครื่องมีมอเตอร์ให้เผื่อมากกว่านี้

หม้อแปลง 12V ใช้กับไฟเส้น LED ได้ไหม

ได้เฉพาะไฟเส้นที่ระบุว่าใช้ไฟ 12V AC ถ้าไฟเส้นระบุ 12V DC ต้องใช้พาวเวอร์ซัพพลาย DC เพราะหม้อแปลงจ่ายไฟออกเป็น AC

VA กับ W ต่างกันอย่างไร

VA คือกำลังไฟปรากฏ ส่วน W คือกำลังไฟจริงที่เครื่องใช้ สองค่าเท่ากันเฉพาะโหลดความร้อน เครื่องที่มีมอเตอร์จึงต้องเลือกหม้อแปลงขนาด VA เผื่อมากขึ้น

หม้อแปลงร้อนเป็นเรื่องปกติไหม

อุ่นถึงร้อนพอประมาณเป็นเรื่องปกติขณะใช้งาน แต่ถ้าร้อนจัดจนจับไม่ได้ มีกลิ่นไหม้ หรือเสียงดังผิดปกติ แสดงว่าโหลดเกินหรือมีปัญหา ควรตัดไฟและให้ช่างตรวจ

หม้อแปลงเปลี่ยนความถี่ไฟได้ไหม

ไม่ได้ หม้อแปลงเปลี่ยนได้เฉพาะแรงดัน ความถี่ไฟขาออกยังเท่ากับไฟขาเข้า เครื่องที่ต้องการความถี่ต่างไปต้องใช้อุปกรณ์แปลงความถี่แยกต่างหาก

ขอราคาหม้อแปลงไฟฟ้า

ส่งแรงดันเข้าและออกที่ต้องการ กำลังไฟของอุปกรณ์ที่จะต่อ และจำนวน มาทาง LINE @hiachet หรือโทร 02-106-9747 ราคาขึ้นกับชนิด ขนาด VA และจำนวน ทีมงานช่วยเช็กขนาดให้เหมาะกับโหลดแล้วส่งใบเสนอราคาให้ ดูรุ่นที่มีได้ที่หมวด หม้อแปลงไฟฟ้า 220V เป็น 110V 12V 24V