วางระบบน้ำสวนผลไม้ 1 ไร่ ต้องใช้อุปกรณ์อะไรบ้าง

คำตอบสั้น: ระบบน้ำสวนผลไม้ 1 ไร่ ไล่จากต้นน้ำไปปลายสายมี 8 กลุ่ม คือ ฟุตวาล์ว ปั๊มน้ำ เช็ควาล์ว กรองเกษตร ท่อเมน วาล์วแยกโซน ท่อย่อย และหัวจ่ายน้ำ (มินิสปริงเกอร์หรือหัวน้ำหยด) จำนวนและขนาดของแต่ละชิ้นไม่มีสูตรตายตัว ต้องคิดจาก 3 ตัวเลข คือ จำนวนต้น ปริมาณน้ำต่อหัว และระยะจากแหล่งน้ำถึงแปลง บทความนี้ให้ทั้งเช็กลิสต์และวิธีคิด

ถ้าต้องการขั้นตอนเจาะท่อและต่อหัวจ่ายทีละขั้น ดู วิธีต่อสปริงเกอร์กับท่อ PE บทความนี้เน้นภาพรวมของทั้งระบบและการคิดขนาด

เช็กลิสต์อุปกรณ์ระบบน้ำสวนผลไม้ 1 ไร่

ขั้นที่ 1: สวน 1 ไร่ ปลูกได้กี่ต้น

1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร จำนวนต้นโดยประมาณ = 1,600 ÷ (ระยะระหว่างต้น × ระยะระหว่างแถว)

ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณทางพื้นที่ จำนวนจริงขึ้นกับรูปแปลง ทางเดิน และระยะริมแปลง ให้นับจากผังจริงอีกครั้ง

ขั้นที่ 2: ต้องใช้น้ำกี่ลิตรต่อชั่วโมง

ปริมาณน้ำรวม = จำนวนหัวที่เปิดพร้อมกัน × ปริมาณน้ำต่อหัว

ค่าปริมาณน้ำต่อหัวจากแคตตาล็อกผู้ผลิต (กนกโปรดักส์) เช่น

• มินิสปริงเกอร์ใบ D 60–120 ลิตร/ชั่วโมง รัศมี 1–1.5 เมตร
• มินิสปริงเกอร์ใบ C 80–170 ลิตร/ชั่วโมง รัศมี 2–6 เมตร
• มินิสปริงเกอร์ 2 in 1 80–160 ลิตร/ชั่วโมง รัศมี 2–4.5 เมตร
• หัวน้ำหยดมีหลายอัตรา เช่น 2, 4 และ 8 ลิตร/ชั่วโมง

ต้นที่ทรงพุ่มกว้างเลือกหัวรัศมีกว้าง หรือใช้ 2 หัวต่อต้น เปรียบเทียบหัวแต่ละแบบได้ที่ สปริงเกอร์ กับ มินิสปริงเกอร์ ต่างกันยังไง และ วิธีเลือกมินิสปริงเกอร์

ขั้นที่ 3: ท่อเมนและท่อย่อยใช้ขนาดเท่าไร

ท่อเมนต้องรับน้ำรวมของทั้งโซน ท่อย่อยรับเฉพาะแถว ใช้ตารางประมาณการจากบทความ ขนาดท่อ PE เกษตร เทียบหุน นิ้ว (คิดที่ความเร็วน้ำราว 1.5 เมตร/วินาที)

ความยาวท่อคิดจากผัง: ท่อเมน = ระยะจากปั๊มถึงแปลง + ความยาวที่วิ่งผ่านหัวแถว ส่วนท่อย่อย = จำนวนแถว × ความยาวแถว เผื่อเศษสำหรับโค้งและจุดต่อ ท่อ PE ขนาด 16–32 มม. มีม้วน 100 และ 200 เมตร ส่วน 40–63 มม. เป็นม้วน 50 เมตร (แคตตาล็อกผู้ผลิต) ช่วยคิดจำนวนม้วนได้ เรื่องคาดขาว คาดส้ม และ PN ดูใน รู้จักท่อ PE

ขั้นที่ 4: เลือกปั๊ม ฟุตวาล์ว และเช็ควาล์วยังไง

ปั๊มต้องส่ง ปริมาณน้ำรวมของโซน ได้ ที่ ความสูงส่งน้ำรวม ซึ่งคิดจาก

• ความสูงจากผิวน้ำถึงปั๊ม และจากปั๊มถึงจุดสูงของแปลง
• แรงดันที่หัวจ่ายต้องการ โดย 1 บาร์ ≈ 10 เมตรน้ำ เช่น หัวที่ต้องการ 1.5 บาร์ ต้องเผื่อราว 15 เมตร
• ค่าเผื่อแรงเสียดทานในท่อ ข้อต่อ และกรอง ยิ่งท่อยาวและเล็กยิ่งเผื่อมาก

นำสองตัวเลขนี้ไปเทียบกับกราฟหรือตารางของปั๊มรุ่นที่สนใจ ถ้าปั๊มไม่พอ ให้แบ่งโซนเปิดทีละส่วนแทนการซื้อปั๊มใหญ่ขึ้น

ปลายท่อดูดใส่ ฟุตวาล์ว ขนาดไม่เล็กกว่าท่อดูด ฟุตวาล์วมีทั้งแบบเกลียวใน สวมท่อ และสวมสายดูด ลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก หรือลิ้นเตเปอร์ (อ่าน วิธีเลือกซื้อฟุตวาล์ว) ด้านส่งติดเช็ควาล์วกันน้ำไหลย้อน (อ่าน สวิงเช็ควาล์ว)

ขั้นที่ 5: กรองน้ำ วาล์ว และแอร์วาล์ว ต้องมีไหม

ต้องมีทุกระบบ

• กรองเกษตร ติดหลังปั๊ม ก่อนเข้าท่อเมน ขนาดไม่เล็กกว่าท่อเมน แบบไส้ตะแกรงใช้กับมินิสปริงเกอร์ได้ แบบไส้แผ่นดิสก์กรองละเอียดกว่า เหมาะกับหัวน้ำหยดและหัวพ่นหมอก ผู้ผลิตมีขนาดเกลียว 6 หุนถึง 4 นิ้ว
• วาล์วแยกโซน 1 ตัวต่อ 1 โซน ทำให้เปิดทีละส่วนได้เมื่อปั๊มส่งน้ำไม่พอทั้งสวน
• แอร์วาล์ว ติดที่จุดสูงของท่อเมน ช่วยไล่อากาศในท่อ มีขนาด 4 หุน 6 หุน และ 1–2 นิ้ว
• ตัวอุดปลายท่อ ปิดปลายท่อย่อย เปิดล้างตะกอนได้เป็นระยะ

ตัวอย่างการคิด สวนผลไม้ 1 ไร่ ระยะ 8 × 8 เมตร

ตัวอย่างนี้ใช้แสดงวิธีคิดเท่านั้น สวนจริงต้องวัดและคำนวณใหม่

1. จำนวนต้น 1,600 ÷ 64 ≈ 25 ต้น วางเป็น 5 แถว แถวละ 5 ต้น
2. หัวจ่าย มินิสปริงเกอร์ต้นละ 1 หัว ที่ราว 120 ลิตร/ชั่วโมง = 25 หัว
3. น้ำรวม 25 × 120 = 3,000 ลิตร/ชั่วโมง ถ้าเปิดพร้อมกันทั้งสวน
4. ท่อเมน 3,000 ลิตร/ชั่วโมง ใกล้ขีดของ 32 มม. จึงเลือก 40 มม. เพื่อเผื่อแรงเสียดทาน หรือใช้ 32 มม. แล้วแบ่งเป็น 2 โซน
5. ท่อย่อย แถวละ 5 หัว × 120 = 600 ลิตร/ชั่วโมง ใช้ 16–20 มม. ได้ ความยาวรวมราว 5 แถว × 40 เมตร = 200 เมตร บวกเศษ
6. ปั๊ม ต้องส่ง 3,000 ลิตร/ชั่วโมง (3 ลูกบาศก์เมตร/ชั่วโมง) ที่ความสูงรวม = ความสูงดูดและส่ง + แรงดันหัวจ่าย + ค่าเผื่อแรงเสียดทาน
7. อุปกรณ์ต้นน้ำ ฟุตวาล์ว เช็ควาล์ว และกรองเกษตร ขนาดตามท่อดูด ท่อส่ง และท่อเมน

สรุปเลือกแบบไหน (เช็กลิสต์ก่อนสั่งของ)

• นับจำนวนต้นจากผังจริง และเลือกหัวจ่ายต่อต้น
• คูณหาปริมาณน้ำรวม แล้วตัดสินใจว่าจะเปิดทั้งสวนหรือแบ่งโซน
• เลือกท่อเมนจากน้ำรวมต่อโซน ท่อย่อยจากน้ำต่อแถว
• เลือกปั๊มจากน้ำรวมต่อโซน + ความสูงส่งน้ำรวม
• ต้นน้ำต้องมี ฟุตวาล์ว → ปั๊ม → เช็ควาล์ว → กรอง
• ท่อเมนต้องมี วาล์วแยกโซน + แอร์วาล์วที่จุดสูง
• ปลายท่อย่อยใส่ตัวอุด เปิดล้างได้

ส่งผังสวน ระยะปลูก ระยะจากแหล่งน้ำ และรุ่นปั๊ม (ถ้ามี) มาทาง LINE @hiachet ทีมงานเฮียเชษฐช่วยไล่รายการตามเช็กลิสต์นี้ และรวมเป็นใบเสนอราคาเดียว ดูอุปกรณ์ทั้งหมดได้ที่ ระบบน้ำเกษตร

คำถามที่พบบ่อย

สวนผลไม้ 1 ไร่ ใช้มินิสปริงเกอร์กี่หัว

เท่ากับจำนวนต้นคูณจำนวนหัวต่อต้น ระยะปลูก 8 × 8 เมตร ได้ราว 25 ต้น ถ้าใช้ต้นละ 1 หัวคือ 25 หัว ต้นใหญ่ที่ใช้ 2 หัวต่อต้นก็คูณสอง

สวน 1 ไร่ ต้องใช้ท่อ PE ยาวกี่เมตร

คิดจากผัง ท่อย่อย = จำนวนแถว × ความยาวแถว ท่อเมน = ระยะจากปั๊มถึงแปลง + ความยาวที่ผ่านหัวแถว เช่น แปลง 40 × 40 เมตร 5 แถว ท่อย่อยราว 200 เมตร แล้วเผื่อเศษสำหรับโค้งและจุดต่อ

ต้องติดกรองน้ำในระบบน้ำสวนไหม

ต้องติด โดยเฉพาะเมื่อดูดน้ำจากบ่อ คลอง หรือสระ ตะกอนทำให้รูมินิสปริงเกอร์และหัวน้ำหยดอุดตัน ติด กรองเกษตร หลังปั๊ม ก่อนเข้าท่อเมน

ปั๊มเล็ก แต่สวนใหญ่ ทำอย่างไร

แบ่งโซน ใช้วาล์วเปิดทีละโซนให้ปริมาณน้ำต่อโซนไม่เกินที่ปั๊มส่งได้ วิธีนี้มักคุ้มกว่าการเปลี่ยนปั๊มใหญ่และขยายท่อทั้งระบบ

ใช้มินิสปริงเกอร์หรือน้ำหยดดีสำหรับสวนผลไม้

มินิสปริงเกอร์ให้น้ำเป็นวงรอบทรงพุ่ม เหมาะกับไม้ผลที่โตแล้วและดินระบายน้ำเร็ว หัวน้ำหยดประหยัดน้ำกว่า เหมาะกับพื้นที่น้ำน้อยหรือต้นที่ปลูกใหม่ อ่านเพิ่มที่ วิธีเลือกหัวน้ำหยด และ เทปน้ำหยด กับ เทปน้ำพุ่ง